तुलसीपुर। दाङ बंगलाचुलीकी सुमिला नेपाली घोराही बसेर छोरी पढाउँदै आएकी छिन्। पहिले छोराछोरीलाई स्कुल पठाएपछि घरमा आएर टिकटक, फेसबुक चलाउनेबाहेक खासै काम हुँदैनथ्यो।
तर, अहिले उनको दैनिकी फेरिएको छ। उनी धागोबाट विभिन्न सामग्री बुन्न व्यस्त छिन्। उनले धागोबाट विभिन्न सामग्री बुन्न सुरु गरेकी हुन्। अहिले उनको हातमा धागोमात्रै छैन, नयाँ सीप सिकेर आत्मनिर्भर बन्ने आत्मविश्वास पनि थपिएको छ।
‘पहिले त छोराछोरीलाई स्कुल पठायो, त्यसै बस्यो, समय बिताउनको कठिन हुन्थ्यो’, उनले भनिन्, ‘तर अहिले समय बिताउन पनि सहज भएको छ, आम्दानी पनि हुने गरेको छ।’
त्यस्तै, पूर्वीरुकुमकी झरना बुढामगर पढ्न दाङको घोराही आएकी हुन्। पढाइबाहेक खाली समय कसरी बिताउने भन्ने अन्योलमा रहेकी उनको दैनिकी पनि अहिले फेरिएको छ। घोराहीस्थित स्वप्न होजियारी उद्योगमा सम्पर्क भएपछि उनले धागोबाट विभिन्न सामग्री बनाउन सिकिन्। ‘अहिले त व्यस्त भइयो’, उनले भनिन्, ‘केही नयाँ कुरा सिक्न पाउँदा धेरै फाइदा भएको छ।’
उनीहरूमात्रै होइन, धेरै महिला धागोबाट विभिन्न सामग्री बुन्न व्यस्त छन्। हिजोसम्म घरधन्दा र छोराछोरीलाई स्कुल पठाएपछि ‘के गर्ने?’ भन्ने अन्योलमा रहेका महिला अहिले व्यावसायिक काममा जोडिन थालेका छन्। उनीको हातमा क्रुस र सियोमात्रै छैन, आत्मनिर्भर बन्ने एउटा दरिलो आधारसमेत देखिन थालेको छ।
हाल स्याउ, सुन्तला, गाजरलगायत आकर्षक ढाँचाका सामग्री बनाउन सीप सिकिसकेकी छिन्। उद्योगमा कार्यरत महिला विद्यालयका लागि आवश्यक वर्णमाला, खेलौनालगायत सामग्री बनाउन पनि व्यस्त हुने गरेका छन्। ‘ए प्लसदेखि जेब्रासम्म – ए टु जेड’का सामग्रीसमेत धागोबाटै बनाउने गरिएको छ।
विभिन्न ५६ प्रकारका धागोका सामग्री बनाउने गरिएको उद्योगकी प्रमुख रचना सुवेदीले जानकारी दिइन्। दाङको घोराहीमा मुख्य उद्योग सञ्चालन गर्दै आएको यस संस्थाले महिलालाई तालिम र रोजगारीसँग जोड्दै आएको छ।
उनका अनुसार अहिले विद्यालयले समेत धागोबाटै सामग्री बनाउन थालेपछि यसको माग बढेको छ। सबै सामग्री धागोबाटै बनाउन थालेपछि निकै काम पाएका छौँ’, उनले भनिन्, ‘विद्यार्थीलाई सिकाउन पनि सहज हुने र वातावरणमैत्री हुने भएकाले सबैले यसको माग बढेको छ।’
उनका अनुसार ऊनबाट बनाइएका यी सामग्री बालबालिकाका लागि सुरक्षित छन्। अन्य सामग्रीजस्तो चोट लाग्ने जोखिम कम हुने भएकाले बालबालिकाले प्रयोग गर्न सक्ने र पुनः प्रयोग गर्न सकिने भएकाले पनि यसको आकर्षण बढेको छ।
सुवेदीका अनुसार उद्योगको मुख्य उद्देश्य व्यापारमात्रै नभइ स्वरोजगार सृजना गर्नु पनि हो। उद्योगमा १५ जनाभन्दा बढी श्रमिक कार्यरत छन्। उनीहरूलाई काम सिकाउने र रोजगारी दिने गरिएको छ। ‘हामी काम पनि सिकाउँछौँ र रोजगारी पनि दिन्छौँ’, उनले भनिन्, ‘श्रमिकलाई सामग्री बिक्रीबाट प्राप्त रकमको ५० प्रतिशत दिने गरेका छौँ।’
उनका अनुसार ‘ए टु जेड’ को एउटा सेट पाँच हजार रूपैयाँमा बिक्री गर्ने गरिएको छ। त्यसबाट प्राप्त रकमको ५० प्रतिशत श्रमिकलाई दिने गरिएको छ। पछिल्लो समय यसको मागसमेत बढिरहेको सुवेदीले बताइन्।
घोराहीमा विसं २०६३ मा उक्त होजियारी उद्योग सञ्चालनमा आएको हो। त्यसयता उद्योगले होजियारीसम्बन्धी तालिम दिँदै आएको छ। सोही तालिमबाट धेरै महिला रोजगारी प्राप्त गर्न सफल भएका छन्।
उद्योगले दाङमा मात्र नभइ विभिन्न जिल्लाका महिलालाई विभिन्न तालिम प्रदान गर्दै आएको छ। धागो र सियोबाट सुरु भएको यही सीप अहिले धेरै महिलाका लागि आम्दानीको माध्यममात्रै नभइ आत्मनिर्भर बन्ने बाटोसमेत बनेको छ। रासस