काठमाडौं । अमेरिका र इरानबीच सैन्य तनाव पुनः चर्किएसँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। विशेषगरी हर्मुज जलडमरूमध्य (Strait of Hormuz) हुँदै हुने तेल आपूर्तिमा अवरोध बढ्ने चिन्ताले ब्रेन्ट र डब्लुटीआई (WTI) कच्चा तेलको मूल्य एक महिनायताकै उच्च स्तरमा पुगेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।
साताको अन्तिम कारोबारसम्म आइपुग्दा कच्चा तेलको मूल्य करिब १२ प्रतिशतले वृद्धि हुने अनुमान गरिएको छ। यो अप्रिलयताको सबैभन्दा ठूलो साप्ताहिक वृद्धि मानिएको छ।
शुक्रबार एसियाली बजारमा ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य करिब १ प्रतिशतले बढेर प्रतिब्यारेल ८५.०६ अमेरिकी डलर पुगेको थियो भने डब्लुटीआई क्रुड १.२ प्रतिशतले वृद्धि भएर ७९.८८ अमेरिकी डलर प्रतिब्यारेलमा कारोबार भएको थियो। यसअघि साताको सुरुमै ब्रेन्टको मूल्य ८६ अमेरिकी डलर नाघेको थियो।
बजारमा मूल्य वृद्धि हुनुको प्रमुख कारण हर्मुज जलडमरूमध्य आसपासको सुरक्षा अवस्था बिग्रिनु हो। इरानले संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) द्वारा व्यवस्थापित दुई तेल ट्यांकरमाथि आक्रमण गरेको दाबीपछि क्षेत्रीय तनाव थप चर्किएको अन्तर्राष्ट्रिय समाचारहरूमा उल्लेख गरिएको छ।
यसैबीच अमेरिकाले लगातार छैटौं रात पनि इरानसँग सम्बन्धित सैन्य संरचनामाथि आक्रमण जारी राखेको जनाएको छ। अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमाण्ड (CENTCOM) का अनुसार तटीय निगरानी प्रणाली, हवाई प्रतिरक्षा संयन्त्र, सैन्य रसद केन्द्र तथा समुद्री सैन्य क्षमतासँग सम्बन्धित दर्जनौं लक्ष्यमा सटीक आक्रमण गरिएको छ।
अमेरिकाले इरानमाथिको नौसैनिक नाकाबन्दीलाई पनि थप कडा बनाएको छ। गल्फ अफ ओमान नजिक हर्मुज जलडमरूमध्य बाहिर लागू गरिएको नाकाबन्दीको उद्देश्य इरानको तेल निर्यात क्षमतामा दबाब सिर्जना गर्नु रहेको अमेरिकी पक्षले जनाएको छ।
त्यसैगरी अमेरिकी सेनाले इरानको प्रमुख तेल निर्यात केन्द्र खार्ग टापु नजिक रहेको प्रतिबन्धित तेल ट्यांकरलाई निष्क्रिय बनाइएको दाबी गरेको छ। यस घटनाले इरानमाथिको अमेरिकी दबाब अझ व्यापक बन्दै गएको विश्लेषण गरिएको छ।
अमेरिकाले हालैका व्यावसायिक जहाजमाथि भएका आक्रमणका लागि इरानलाई जिम्मेवार ठहर गर्दै आवश्यक परे थप सैन्य कारबाही जारी रहने चेतावनीसमेत दिएको छ।
युद्धविरामको प्रयास प्रभावहीन बन्दै गएपछि हर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै हुने जहाज आवागमन पनि प्रभावित भएको छ। विश्वको करिब पाँचौं भाग तेल यही समुद्री मार्गबाट आपूर्ति हुने भएकाले आपूर्ति अवरुद्ध हुने जोखिमले अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा थप दबाब सिर्जना गरेको विश्लेषकहरू बताउँछन्।
यता, इरान समर्थित यमनका हुथी विद्रोहीहरूले पनि आवश्यक निर्देशन प्राप्त भए बाब एल–मन्देब जलमार्ग बन्द गर्न सक्ने संकेत दिएका छन्। यदि त्यसो भयो भने रातो समुद्र हुँदै हुने तेल तथा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक ढुवानीमा गम्भीर असर पर्ने र विश्व बजारमा ऊर्जा संकट अझ गहिरिन सक्ने आकलन गरिएको छ।
हाल अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य करिब ८८.१० अमेरिकी डलर र डब्लुटीआई क्रुडको मूल्य ८२.४९ अमेरिकी डलर प्रतिब्यारेलसम्म पुगेको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार पश्चिम एसियामा बढ्दो भू–राजनीतिक तनावले आगामी दिनमा पनि अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा अस्थिरता कायम रहने सम्भावना रहेको छ।