काठमाडौं । मध्यपूर्वमा बढ्दो तनावपछि अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा अस्थिरता देखिएको छ। इजरायलले इरानका केही सैन्य संरचनामाथि कारबाही गरेको खबर सार्वजनिक भएसँगै कच्चा तेलको मूल्यमा तत्कालै प्रतिक्रिया देखिएको हो।
घटनापछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ‘ब्रेन्ट क्रूड’को मूल्य करिब ३ प्रतिशतले उकालो लागेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्। आइतबार साँझसम्म प्रति ब्यारेल मूल्य ९० अमेरिकी डलर आसपास पुगेको बताइएको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार यदि तनाव लम्बिँदै गएमा तेलको मूल्य १०० डलर नाघ्न सक्ने सम्भावना छ।
विशेषगरी तेल आपूर्तिको प्रमुख समुद्री मार्ग स्ट्रिट अफ हर्मुज प्रभावित हुने आशंका बजारमा चिन्ताको विषय बनेको छ। उक्त मार्ग हुँदै विश्वको झण्डै २० प्रतिशत कच्चा तेल आपूर्ति हुने भएकाले त्यहाँ अवरोध सिर्जना भएमा विश्वव्यापी आपूर्ति शृङ्खलामा ठूलो असर पर्न सक्छ।
ऊर्जा बजार विश्लेषकहरूले हालको अवस्था ‘पर्ख र हेर’को चरणमा रहेको बताएका छन्। यदि इरानको तेल उत्पादन वा निर्यात पूर्वाधारमा क्षति पुगेमा दैनिक लाखौँ ब्यारेल आपूर्ति घट्न सक्ने र त्यसले मूल्यमा थप उछाल ल्याउने अनुमान गरिएको छ। केही अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संस्थाहरूले जोखिम बढ्दै जाँदा तेलको मूल्यमा ‘रिस्क प्रिमियम’ जोडिन थालेको उल्लेख गरेका छन्।
तेलको मूल्य वृद्धि हुँदा विश्व अर्थतन्त्रमा मुद्रास्फीति बढ्ने जोखिम रहन्छ। इन्धन महँगो हुँदा ढुवानी खर्च बढ्ने र त्यसको असर दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्यमा पर्ने भएकाले आयातमा निर्भर मुलुकहरू बढी प्रभावित हुन सक्छन्।
विशेषगरी भारतजस्ता देश, जसले आफ्नो अधिकांश कच्चा तेल आयातमार्फत आपूर्ति गर्छन्, त्यहाँ विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा दबाब बढ्ने र पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यवृद्धि हुन सक्ने देखिन्छ। नेपालमा समेत इन्धन आपूर्ति भारतमार्फत हुने भएकाले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा हुने उतारचढावको प्रत्यक्ष प्रभाव पर्ने सम्भावना रहन्छ।
यतिबेला अन्तर्राष्ट्रिय बजारको ध्यान इरानको आगामी कदम र प्रमुख तेल उत्पादक राष्ट्रहरूको निर्णयतर्फ केन्द्रित छ। यदि तनाव अझै चर्किएमा वा उत्पादन वृद्धि नभएमा ऊर्जा बजारमा थप अस्थिरता देखिन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।