काठमाडौं । लगातारको वर्षासँगै आएको बाढीपहिरोका कारण देशभरका ३८ वटा जलविद्युत आयोजनाको १ हजार २ सय ९२ मेगावाट विद्युत उत्पादन क्षमता प्रभावित भएको छ।
बाढीपहिरोले आयोजना र प्रसारण संरचनामा क्षति पुर्याएपछि कतिपय आयोजना प्रत्यक्ष रूपमा बन्द भएका छन् भने कतिपय आयोजना सञ्चालन गर्न सकिने अवस्थामा रहे पनि प्रसारण लाइनमा आएको समस्याका कारण विद्युत राष्ट्रिय प्रणालीमा जोडिन सकेको छैन।
नेपाल विद्युत प्राधिकरणका अनुसार बाढीका कारण आकस्मिक रूपमा बन्द भएका केही उत्पादन केन्द्र सञ्चालनमा आइसकेका छन् भने प्रसारण संरचनामा क्षति पुगेका कारण केही आयोजना सञ्चालन गर्न सकिने अवस्थामा भए पनि विद्युत प्रणालीमा जोडिन सकेका छैनन्।
२०८३ असोज ९ गतेदेखि परेको अविरल वर्षाका कारण विभिन्न विद्युतीय संरचनामा क्षति पुगेको प्राधिकरणले जनाएको छ। वर्षा रोकिएलगत्तै सम्बन्धित वितरण केन्द्र र ग्रिड सञ्चालन महाशाखाको समन्वयमा अधिकांश प्रभावित क्षेत्रमा विद्युत आपूर्ति पुनः सञ्चालन गरिएको छ। बाँकी क्षेत्रमा पनि लाइन सुचारु गर्न प्राविधिक टोली कार्यक्षेत्रमा खटाइएको प्राधिकरणले जनाएको छ।
कुश्मा–दाना २२० केभी प्रसारण लाइनमा क्षति पुगेका कारण त्यस क्षेत्रका जलविद्युत आयोजनाबाट उत्पादित करिब १९० मेगावाट विद्युत प्रसारण हुन नसकेको प्राधिकरणको विवरणमा उल्लेख छ। निलगिरि–१ को ३८ मेगावाट, निलगिरि–२ को ७१ मेगावाट, मिस्त्री खोलाको ४२ मेगावाट, थापाखोलाको १३.६ मेगावाट, रेलेखोलाको ६ मेगावाट र घलेम्दीको ५ मेगावाट आयोजना सञ्चालन गर्न सकिने अवस्थामा रहे पनि प्रसारण लाइनको टावरमा क्षति पुगेका कारण विद्युत प्रणालीमा जोड्न नसकिएको हो।
राहुघाट–उत्तरी राहुघाट प्रसारण संरचनामा समस्या आएपछि माथिल्लो राहुघाट, राहुघाट मंगले, ठूलोखोला, माथिल्लो ठूलोखोला र राहुघाटलगायत आयोजनाको विद्युत प्रसारणमा पनि समस्या आएको छ।
प्राधिकरणको सहायक कम्पनीमार्फत प्रवर्द्धित राहुघाट जलविद्युत आयोजनाको टेलरेस गेट र डक्टमा क्षति पुगेको छ। टर्बाइन फ्लोरमा पानी पसेकाले सफा तथा मर्मत गरी आयोजना सञ्चालनमा ल्याउन करिब १० दिन लाग्ने प्राधिकरणले जनाएको छ। आयोजनाको स्विचयार्ड भने सामान्य अवस्थामा रहेको र चार्ज गरिसकिएको छ।
बाढीका कारण अवरुद्ध सेती–मादी करिडोरका कुल २६२ मेगावाट क्षमताका जलविद्युत आयोजना सञ्चालनमा आइसकेका छन्। मर्स्याङ्दी करिडोरमा बाढीका कारण अवरुद्ध भएका करिब १९० मेगावाट क्षमताका आयोजना पनि सञ्चालनमा आएका छन्। बाढीका कारण रोकिएको १४४ मेगावाट क्षमताको कालीगण्डकी ‘ए’ जलविद्युत आयोजना पनि आज बेलुकासम्म सञ्चालनमा आउने प्राधिकरणको भनाइ छ।
पोखरा क्षेत्रमा सुपर मादी, माथिल्लो मादी, मादमे खोला, सिक्लेस र नामार्जुनलगायत आयोजनामा बाढी तथा अन्य प्राविधिक कारणले असर परेको छ। ती आयोजनाको कुल क्षमता १२१ मेगावाट छ। मर्स्याङ्दी करिडोरका मध्यमर्स्याङ्दी, माथिल्लो मर्स्याङ्दी र मर्स्याङ्दी आयोजनामा पनि बाढीले असर गरेको छ। ती आयोजनाको कुल क्षमता १८९ मेगावाट रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ।
भदौ १० गते भोटेकोशी र त्रिशूली नदीमा आएको बाढीले माथिल्लो त्रिशूली–३ बीको २२० केभी हबमा क्षति पुर्याएपछि त्रिशूली करिडोरका विभिन्न आयोजनाको विद्युत उत्पादन तथा प्रसारण प्रभावित भएको छ। रसुवागढी, सान्जेन, माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘ए’, तल्लो सान्जेन, त्रिशूली, नेपाल विद्युत प्राधिकरणको सौर्य आयोजना, चिलिमे, लाङटाङ, माथिल्लो सान्जेन, माथिल्लो मेलुङ, देवीघाट र मेलुङखोलालगायत आयोजनाको कुल ४३०.८ मेगावाट क्षमता प्रभावित भएको प्राधिकरणको विवरणमा छ।
बाढीबाट प्राधिकरण र उसका सहायक कम्पनीका संरचनामा करिब ७४ अर्ब रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको प्रारम्भिक अनुमान गरिएको छ। खोज तथा उद्धारको काम सम्पन्न भएपछि प्रभावित क्षेत्रका सुरुङ र पावरहाउसमा जम्मा भएको डेब्रिज तथा फोहोर हटाउने काम अघि बढाइने प्राधिकरणले जनाएको छ।
कालीगण्डकी करिडोरअन्तर्गत म्याग्दीको दाना–कुश्मा खण्डका टावर नम्बर २१ र २२ मा क्षति पुगेको प्रारम्भिक विवरण प्राधिकरणले प्राप्त गरेको छ। बाढी र पहिरोका कारण विभिन्न स्थानमा पहुँचमार्ग अवरुद्ध भएकाले क्षतिग्रस्त संरचनाको विस्तृत निरीक्षण गर्न कठिनाइ भइरहेको र स्थलगत निरीक्षणपछि थप विवरण आउने प्राधिकरणले जनाएको छ।
वर्षाका कारण केही दिनदेखि विद्युत अवरुद्ध भएका म्याग्दी, बागलुङ, तनहुँको झापुटार सबस्टेसन र रुकुम पूर्वका क्षेत्रमा विद्युत आपूर्ति पुनः सञ्चालन गरिएको छ। मुस्ताङ, प्युठान र रोल्पामा पनि आज अपराह्नसम्म विद्युत आपूर्ति सञ्चालन गर्ने तयारी छ भने मनाङमा भोलिसम्म विद्युत सेवा पुनः सञ्चालन गर्ने प्राधिकरणको योजना छ।
यसैबीच, आगामी सुक्खायाममा विद्युत माग र आपूर्तिबीच सन्तुलन कायम गर्न प्राधिकरणले भारतबाट १ हजार १५४.८ मेगावाटसम्म विद्युत आयात गर्ने योजना बनाएको छ। प्राधिकरणको ‘ड्राइ सिजन प्लान’ अनुसार आगामी पुसदेखि वैशाखसम्म आन्तरिक उत्पादनबाट करिब १ हजार २१८ मेगावाट विद्युत उपलब्ध हुने अनुमान गरिएको छ।
आन्तरिक उत्पादन अपुग हुने भएपछि ढल्केबर–मुजफ्फरपुर प्रसारण लाइनबाट ६००.८ मेगावाट, टनकपुर–महेन्द्रनगरबाट ५४ मेगावाट, बिहार–उत्तर प्रदेशका विभिन्न बिन्दुबाट ३५० मेगावाट र आरटीसीमार्फत १५० मेगावाट विद्युत आयात गर्ने योजना छ। यसरी आन्तरिक उत्पादन र आयात जोड्दा सुक्खायाममा कुल २ हजार ३७२.७७ मेगावाट विद्युत उपलब्ध हुने प्राधिकरणको प्रक्षेपण छ।
अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा राष्ट्रिय विद्युत मागको उच्चतम बिन्दु २ हजार २९२ मेगावाट पुगेको थियो। प्राधिकरणका अनुसार २०८३ मंसिरसम्म सञ्चालनमा रहेका आयोजनाको कुल जडित क्षमता ३ हजार ७३९.४ मेगावाट छ भने मंसिरसम्म थप ३२०.६ मेगावाट आयोजना सञ्चालनमा आउने अनुमान छ। यससँगै कुल जडित क्षमता ४ हजार ६० मेगावाट पुग्ने प्रक्षेपण गरिएको छ।
तर सुक्खायाममा पानीको उपलब्धता घट्दा कुल जडित क्षमताको तुलनामा उत्पादन क्षमता करिब ३० प्रतिशत अर्थात् १ हजार २१८ मेगावाटमा सीमित हुने प्राधिकरणको अनुमान छ। अप्रिल र मे २०२७ मा भने विद्युतको माग–आपूर्ति अवस्था हेरेर भारतबाट थप विद्युत आयात गर्ने वा नगर्ने निर्णय गरिने प्राधिकरणले जनाएको छ।