ई–आर्थिक, काठमाडौैं । अर्थसचिव घनश्याम उपाध्यायले नेपालको अर्थतन्त्र अहिले आर्थिक चिन्ता र प्रगतिपथको बीचमा रहेको बताएका छन्। अर्थतन्त्रका केही पक्ष कमजोर भए पनि वित्तीय अवस्था तुलनात्मक रूपमा बलियो रहेको उनको भनाई छ।
नेपाली युवा उद्यमी मञ्च, ललितपुर च्याप्टरले आयोजना गरेको ‘थिंक ट्यांक सिरिज’ कार्यक्रममा नेपालको आर्थिक अवस्था, लगानीको वातावरण र निजी क्षेत्रका चुनौतीबारे बोल्दै अर्थसचिव उपाध्यायले यस्तो धारणा राखेका हुन्।
उनले नेपालको आर्थिक वृद्धिदर लामो समयदेखि सुस्त रहेको बताए। पछिल्ला २५ देखि ४० वर्षको औषत आर्थिक वृद्धि ४ प्रतिशतभन्दा कम रहेको र कोभिड–१९ को समयमा आर्थिक वृद्धि ऋणात्मक भएको उनले उल्लेख गरे।
अर्थसचिव उपाध्यायले कमजोर निजी लगानी, घट्दो पूँजीगत खर्च, उच्च व्यापार घाटा र न्यून उत्पादकत्वलाई अर्थतन्त्रका प्रमुख चुनौतीका रूपमा प्रस्तुत गरे। स्वदेशी निजी लगानी र प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (एफडीआई) बढाउन लगानीको वातावरण सुधार गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ।
सरकारको पूँजीगत खर्चलाई प्रभावकारी रूपमा परिचालन गर्न सके रोजगारी सिर्जना, आर्थिक वृद्धि र निजी लगानी विस्तारमा सहयोग पुग्ने उनले बताए। नेपालको व्यापारमा करिब ९० प्रतिशत आयात र १० प्रतिशत निर्यात हुने अवस्था रहेको उल्लेख गर्दै उत्पादन तथा निर्यात बढाउनुपर्नेमा उनले जोड दिए।
यद्यपि, नेपालमा रेमिट्यान्स वृद्धि, जलविद्युत् विस्तार, मध्यम मुद्रास्फीति, न्यून ब्याजदर र पर्याप्त तरलताजस्ता सकारात्मक पक्ष रहेको उनले बताए। सार्वजनिक ऋण कुल गार्हस्थ उत्पादन (जीडीपी)को करिब ४३ प्रतिशत रहेको उल्लेख गर्दै त्यसलाई उत्पादकत्व, औद्योगिकीकरण र पूर्वाधार विकासमा उपयोग गर्नुपर्ने धारणा राखे।
रेमिट्यान्सलाई उपभोगमा मात्र सीमित नराखी उत्पादनमूलक क्षेत्रमा परिचालन गर्न सके रोजगारी र आर्थिक वृद्धिमा योगदान पुग्ने उनले बताए। सरकारले अघि बढाएको वैकल्पिक विकास वित्त कोषमार्फत सार्वजनिक पूर्वाधारमा निजी क्षेत्रको लगानी आकर्षित गर्ने प्रयास भइरहेको पनि उनले जानकारी दिए।
नेपालले जलविद्युत् उत्पादनलाई औद्योगिकीकरणसँग जोड्नुपर्ने र वैदेशिक रोजगारीलाई सीप तथा उच्च आम्दानीमा आधारित बनाउनुपर्ने उनको भनाइ छ।
अर्थसचिव उपाध्यायले नेपालको आर्थिक विकासका लागि सुशासन, लगानीको वातावरण सुधार र प्रभावकारी सार्वजनिक सेवा आवश्यक रहेको बताए। उनका अनुसार देशका आर्थिक सबल पक्षलाई उत्पादन, उत्पादकत्व, रोजगारी र औद्योगिकीकरणमा रूपान्तरण गर्नु अबको मुख्य चुनौती हो।
त्यस्तै नेपाली उद्यमी मञ्चका अध्यक्ष आभुषणज्योति कंशाकारले दुई वर्ग धनी र गरिवलाई मात्र ध्यानमा राखेर नीति बन्ने धारणा राख्दै मध्यम बर्गको समस्याबारे खुलेर बताए । उनले भने ‘अहिले मध्यम वर्गका उद्यमी व्यवसायीहरु धेरै पिडित छन्, जेनजी मोभमेन्ट र भोटेकोशी बाढीले उनीहरुको भएको सवै सम्पत्ति पनि लगेको छ, बीमाले भुक्तानी दिएको छैन भने भएको सम्पत्ति पनि बैंकले धितोको रुपमा राखेको छ थप लगानी गर्न पुँजी छैन ।’ उनले यस्तो अवस्थामा सरकारले मध्यम वर्गका व्यवसायीहरु पुनः व्यवसायमा फर्कने वातावरण बनाउनुपर्ने धारणा राखे ।
त्यस्तै नेपाली उद्यमी मञ्चका ललितपुर च्याप्टरका अध्यक्ष अनुकुल श्रेष्ठले सरकारको पोलीसी र युवा उद्यमीहरुको सरोकार र समस्याकोविचमा ठूलो खाडल रहेकोले यसको परिपुर्तिका लागि थिंकट्यांक सिरिज आवश्यक रहेको बताए ।
उनले यो पहिलो भएको र यसैगरी आगामी दिनमा पनि नीतिगत बहस जारी राख्ने धारणा राखे ।