तीनकुने हिंसामा दुर्गा प्रसाईंले भीड उक्साएको मानव अधिकार आयोगको निष्कर्ष, कारबाही गर्न आयोगको सिफारिस

काठमाडौं । राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगले २०८१ चैत १५ गते काठमाडौंको तीनकुनेमा भएको हिंसात्मक प्रदर्शनमा ‘राष्ट्र, राष्ट्रियता, धर्म, संस्कृति र नागरिक बचाउ महाअभियान’ का कमान्डर दुर्गा प्रसाईंले भीडलाई उत्तेजित बनाएर हिंसा भड्काउन भूमिका खेलेको निष्कर्ष निकालेको छ।

आयोगले २०८३ भदौ २६ गते गरेको निर्णयमा प्रसाईंले शान्तिपूर्ण प्रदर्शनका लागि अनुमति लिए पनि सुरक्षाघेरा तोड्दै निषेधित क्षेत्रतर्फ अघि बढेको र उत्तेजक अभिव्यक्ति दिएको उल्लेख गरेको छ। आयोगले घटनामा उनको संलग्नताबारे सूक्ष्म अनुसन्धान गरी कानुनी कारबाही अघि बढाउन सरकारलाई सिफारिससमेत गरेको छ।

नेपालको संविधानको धारा २४९ को उपधारा २ (क) बमोजिम प्रसाईंसहित आन्दोलनका नेतृत्वकर्तामाथि अनुसन्धान गरी आवश्यक कानुनी प्रक्रिया अघि बढाउन आयोगले सिफारिस गरेको हो।

‘संसद् भवन जलाउनुपर्छ’ भन्दै भीड उक्साएको निष्कर्ष

आयोगको स्थलगत अनुसन्धान, प्रत्यक्षदर्शीको बयान तथा सीसीटीभी फुटेजको अध्ययनबाट प्रसाईंले योजनाबद्ध रूपमा प्रदर्शनकारीलाई उत्तेजित बनाएको देखिएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

प्रतिवेदनअनुसार प्रसाईं २०८१ चैत १५ गते दिउँसो करिब १२ः३० बजे भक्तपुरबाट तीनकुनेस्थित कार्यक्रमस्थलतर्फ गएका थिए। तर, अनुमति लिइएको तीनकुनेको खाली चौरमा रहेको मञ्चतर्फ जानुको सट्टा उनी आफ्नै सवारीसाधनसहित सुरक्षाकर्मीको घेरा तोडेर निषेधित क्षेत्रतर्फ अघि बढेका थिए।

सो क्रममा प्रसाईंले ‘आओ आओ, संसद् भवन जलाउनुपर्छ’ लगायतका उत्तेजक अभिव्यक्ति दिएको आयोगको निष्कर्ष छ।

प्रसाईंको सवारीसाधन अगाडि बढेपछि पछाडि रहेका प्रदर्शनकारी थप आक्रामक बनेको आयोगले जनाएको छ। प्रदर्शनकारीले ब्यारिकेड भत्काउने, सडकका डिभाइडर फाल्ने तथा सुरक्षाकर्मीमाथि ढुंगा र पानीका बोतल प्रहार गर्न थालेका थिए।

सार्वजनिक तथा निजी सम्पत्तिमा व्यापक क्षति

आयोगका अनुसार प्रदर्शन हिंसात्मक बनेपछि सार्वजनिक तथा निजी भवन, सञ्चारगृह र सवारीसाधनमा तोडफोड तथा आगजनी भएको थियो।

जडीबुटीस्थित ‘सञ्चो’ उत्पादन तथा प्रशोधन कम्पनीमा आगजनी हुँदा अत्याधुनिक मेसिन, चारवटा गाडी, जीएनपी भवन तथा १५ देखि २० लाख खाली सिसी–बट्टा जलेर नष्ट भएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

त्यस्तै, कोटेश्वरस्थित भाटभटेनी सुपरमार्केटमा तोडफोड तथा लुटपाट भएको, तीनकुनेस्थित सुनौलो बचत तथा ऋण सहकारी, सुविधानगरस्थित राज भवन तथा एकीकृत समाजवादीको केन्द्रीय कार्यालयमा समेत तोडफोड भएको आयोगले जनाएको छ।

आगो नियन्त्रणका लागि पुगेको काठमाडौं महानगरपालिकाको दमकल तथा वाटर क्याननमाथि समेत प्रदर्शनकारीले ढुंगामुढा गरेको आयोगको निष्कर्ष छ। यसका कारण आगलागी नियन्त्रणमा ढिलाइ भई थप भौतिक क्षति भएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

मानव अधिकार आयोगको टोलीमाथि समेत आक्रमण

हिंसात्मक प्रदर्शनका क्रममा राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगको स्थलगत अनुगमन टोलीसमेत आक्रमणमा परेको आयोगले जनाएको छ।

आयोगका सदस्यको नेतृत्वमा खटिएको टोलीमाथि प्रदर्शनकारीले सांघातिक आक्रमण, कुटपिट, दुर्व्यवहार तथा धम्की दिएको र अनुगमन कार्यमा अवरोध सिर्जना गरेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

सञ्चारकर्मी र मिडिया हाउस पनि निशानामा

आयोगले घटनाका क्रममा समाचार सङ्कलनमा खटिएका सञ्चारकर्मी तथा विभिन्न सञ्चारगृहलाई समेत प्रत्यक्ष निशाना बनाइएको जनाएको छ।

एभिन्यूज टेलिभिजनका क्यामेराम्यान सुरेश रजक आन्दोलनकारीले आगजनी गरेको घरभित्र जलेर मृत्यु भएको तथा उनको क्यामेराको अवशेषसमेत फेला नपरेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

हिमालयन टेलिभिजनको गाडीमा तोडफोड, खबर डटकमका पत्रकारमाथि कुटपिट तथा कान्तिपुर र अन्नपूर्ण मिडिया हाउसमा ढुंगामुढा र आगजनीको प्रयास भएको आयोगले जनाएको छ।

प्रसाईंलाई तत्काल नियन्त्रणमा नलिनु सुरक्षा निकायको कमजोरी

आयोगले प्रसाईंलाई घटनास्थलमै तत्काल नियन्त्रणमा लिएर कानुनी प्रक्रियामा नलैजानुलाई सुरक्षा निकायको कमजोरीका रूपमा औंल्याएको छ।

प्रतिवेदनअनुसार सुरक्षाकर्मीले प्रसाईंले चलाएको सवारीसाधन रोकेर उनलाई नियन्त्रणमा लिए पनि तत्काल हिरासतमा राखी कानुनी कारबाही अघि बढाइएको थिएन।

आयोगले प्रदर्शनअघि, प्रदर्शनका क्रममा र प्रदर्शनपछि प्रसाईंले सामाजिक सञ्जाल तथा सञ्चारमाध्यममार्फत दिएका अभिव्यक्तिको समेत अध्ययन गरेको जनाएको छ। ती अभिव्यक्तिले हिंसा भड्काउन प्रत्यक्ष भूमिका खेलेको हुनसक्ने आयोगको निष्कर्ष छ।

‘सूक्ष्म अनुसन्धान गरी आवश्यक कारबाही गर्नू’

आयोगले घटनामा भएको मानवीय तथा भौतिक क्षतिमा सम्बन्धित व्यक्तिहरूको संलग्नता कति थियो, उनीहरूको अभिव्यक्तिबाट प्रदर्शनकारी उत्तेजित भए वा भएनन् तथा सार्वजनिक शान्तिमा खलल पुगे वा पुगेन भन्ने विषयमा सूक्ष्म अनुसन्धान गर्न सरकारलाई सिफारिस गरेको छ।

आयोगले सम्बन्धित व्यक्तिलाई स्वच्छ सुनुवाइको अवसर प्रदान गर्दै संविधानको धारा २४९ को उपधारा २ (क) बमोजिम आवश्यक कारबाही गर्नसमेत भनेको छ।

आयोगले शान्तिपूर्ण रूपमा प्रदर्शन गर्ने अधिकार संविधानप्रदत्त भए पनि त्यसको नाममा हिंसा, आगजनी र लुटपाट गर्न नमिल्ने स्पष्ट पारेको छ। आयोजक तथा नेतृत्वकर्ताका रूपमा दुर्गा प्रसाईंले घटनाको जिम्मेवारी र जवाफदेहिता लिनुपर्ने आयोगको ठहर छ। :::

चाहनुहुन्छ भने म यही समाचारका लागि ५–७ वटा आकर्षक अनलाइन हेडलाइन, SEO headline, sub-headline र Facebook/YouTube caption पनि तयार गरिदिन सक्छु।