जुम्ला : कर्णाली प्रदेशमा भिर र रूखबाट लड्ने दुर्घटना रोकिन नसक्दा पछिल्ला साढे चार वर्षमा २५२ जनाले ज्यान गुमाएका छन्। प्रदेश प्रहरी कार्यालयका अनुसार आर्थिक वर्ष २०७८/०७९ देखि ०८२/०८३ को असोज मसान्तसम्म २१८ जनाको मृत्यु भिरबाट र ३४ जनाको मृत्यु रूखबाट खसेर भएको हो। यो तथ्यांकले कर्णालीको कठिन भौगोलिक संरचना, असुरक्षित दैनिक मार्ग र जोखिमपूर्ण श्रम अझै कति घातक बनेको छ भन्ने देखाउँछ।
दुर्घटनाबाट हुने मृत्यु संख्यामा वर्षेनी उतार–चढाव देखिए पनि समस्या भने त्यहीँ छ। प्रहरी तथ्यांकअनुसार २०७८/०७९ मा ५२, २०७९/०८० मा ५३, २०८०/०८१ मा ७२ (चार वर्षको उच्च) र २०८१/०८२ मा ६२ जनाले ज्यान गुमाए। चालु आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ मा असोज मसान्तसम्म मात्रै १३ जनाको मृत्यु भइसकेको छ। कुल मृत्युमा १८५ पुरुष, ५० महिला र १७ बालबालिका छन्।
प्रहरीका अनुसार महिलाहरू प्रायः घाँस काट्ने क्रममा भिर वा रूखबाट चिप्लिएर मृत्यु हुने गरेका छन् भने पुरुषहरू दाउरा तथा अन्य वनपैदावार संकलनकै क्रममा दुर्घटनामा पर्छन्। गत जेठमा कालिकोट–२ की ४४ वर्षीया पाँचा खड्का घाँस काट्ने क्रममा भिरबाट खसेर ज्यान गुमाइन् भने सान्नी त्रिवेणी–९ की ६८ वर्षीया मनपुरा केसी पनि यस्तै दुर्घटनामा मृत भइन्।
जिल्लागत विवरण हेर्दा कालिकोटमा सबैभन्दा धेरै ४७ जनाको मृत्यु भएको छ, जसमध्ये ४५ जना भिरबाट खसेका थिए। जाजरकोटमा ३६, दैलेखमा २४, मुगुमा १६ र रुकुम पश्चिममा उल्लेख्य संख्या छ। सल्यानमा भने २०७८/७९ वर्षमै १७ जनाको मृत्यु भएका थिए।
विशेषज्ञहरूका अनुसार कर्णालीमा यस्ता मानवीय क्षति रोक्न तीन क्षेत्रमा तत्काल सुधार आवश्यक छ—सुरक्षित पदमार्ग निर्माण, घाँस–दाउरा संकलनमा सुरक्षा उपाय तथा तालिम, र वैकल्पिक जीविकोपार्जनका अवसर। प्रदेश प्रहरी प्रवक्ता केदार खनाल भन्छन्, “भौगोलिक अप्ठ्याराले सामान्य दैनन्दिन काम पनि जोखिमपूर्ण बनेको छ। संरचनागत सुधार र जनचेतना अभाव रहुञ्जेल दुर्घटना रोक्न कठिन छ।”
कर्णालीको भिरालो भूगोल प्राकृतिक चुनौती मात्र नभई नीतिगत बेवास्ता पनि मानवीय क्षतिमा परिणत भइरहेको यो तथ्यांकले पुनः स्पष्ट पारेको छ।