काठमाडौं । भदौ १० गते रसुवाको भोटेकोशी र नुवाकोटको त्रिशूली नदीमा आएको बाढीले दर्जनभन्दा बढी जलविद्युत आयोजनामा क्षति पुर्याएको छ। बाढीका कारण सेयर बजारमा सूचीकृत सात जलविद्युत कम्पनीका आयोजनाको विद्युत उत्पादनसमेत प्रभावित भएको छ।
सूचीकृत सात कम्पनीमध्ये केहीका आयोजना संरचनामै क्षति पुगेको छ भने केही आयोजनामा क्षति नभए पनि प्रसारण लाइन तथा इन्टरकनेक्सन वेमा समस्या आएका कारण विद्युत उत्पादन बन्द भएको छ।
बाढीबाट १११ मेगावाट क्षमताको रसुवागढी जलविद्युत आयोजना, २२.१ मेगावाटको चिलिमे जलविद्युत आयोजना, ५ मेगावाटको मैलुङ खोला जलविद्युत आयोजना र ३७ मेगावाटको माथिल्लो त्रिशूली आयोजनामा क्षति पुगेको छ।
यस्तै, १४.३ मेगावाटको माथिल्लो मैलुङ खोला, ११ मेगावाटको माथिल्लो टाडी खोला तथा सान्जेन जलविद्युत कम्पनीका सान्जेन र माथिल्लो सान्जेन आयोजनामा भने आयोजनाको संरचनामा क्षति पुगेको छैन। तर प्रसारण लाइन र इन्टरकनेक्सन वेमा समस्या आएका कारण ती आयोजनाबाट पनि तत्काल विद्युत उत्पादन हुन सकेको छैन।
आयोजनामा क्षति पुगेका तथा उत्पादन बन्द भएका कम्पनीका सेयर भने नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) मा नियमित कारोबार भइरहेका छन्।
आयोजनाको अवस्था अस्पष्ट, लगानीकर्ता अन्योलमा
आयोजना क्षतिग्रस्त भएपछि त्यसको पुनर्निर्माणमा लाग्ने समय, बीमाबाट प्राप्त हुने रकम तथा आयोजना पुनः सञ्चालनमा आउने अवस्थाबारे लगानीकर्तालाई पर्याप्त जानकारी छैन।
आयोजनाको बीमा गरिएको छ वा छैन, पूर्ण वा आंशिक रूपमा कति बीमा गरिएको छ, बीमा दाबीबाट कति रकम प्राप्त हुन सक्छ तथा आयोजना कहिलेसम्म पुनः सञ्चालनमा आउन सक्छ भन्ने विषयमा समेत स्पष्ट विवरण सार्वजनिक भएको छैन।
यस्तो अवस्थामा कम्पनीको वास्तविक वित्तीय अवस्था र भविष्यको मूल्यांकन गरेर लगानी निर्णय गर्न लगानीकर्ता अन्योलमा छन्।
‘क्षति भयो भन्दैमा कारोबार रोकिँदैन’
नेप्सेका प्रवक्ता मुराहरी पराजुलीका अनुसार कम्पनीको कुनै आयोजनामा क्षति पुगेकै आधारमा सेयर कारोबार स्वतः रोक्का हुँदैन।
‘अन्य मुलुकमा पनि प्रभाव परेको छ भन्ने आधारमै भने कारोबार रोक्का हुँदैन,’ पराजुलीले भने, ‘तर मार्जिन कारोबार गर्न सकिने सूचीमा रहेका कम्पनीलाई हाल नेप्सेको जस्तै नगद कारोबार हुने प्रणालीमा सारिन्छ।’
नेपालमा मार्जिन कारोबारको व्यवस्था भए पनि यसको व्यावहारिक प्रयोग भने न्यून रहेको छ।
यही अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासलाई आधार मान्दा आयोजनामै क्षति पुगेका रसुवागढी, चिलिमे, मैलुङ खोला र माथिल्लो त्रिशूलीको सेयर कारोबार पनि हालसम्म रोकिएको छैन।
बोर्डले माग्यो आयोजनाको अवस्था र बीमासम्बन्धी विवरण
जलविद्युत आयोजनाको अवस्थाबारे स्पष्ट जानकारी प्राप्त गर्न नेपाल धितोपत्र बोर्डले नेप्सेलाई पत्राचार गरिसकेको छ।
बोर्डले भदौ १५ गते नेप्सेलाई सम्बन्धित आयोजनाको हालको अवस्था, बीमाको स्थिति, बीमा दाबी प्राप्त हुने सम्भावना तथा आयोजना पुनः सञ्चालन हुन सक्ने वा नसक्ने अवस्थाबारे जानकारी गराउन निर्देशन दिएको हो।
त्यस्तै, ती कम्पनीको सेयर मूल्यमा हुनसक्ने अस्वाभाविक परिवर्तन, असामान्य कारोबार तथा अस्वाभाविक खरिदबिक्री भएमा निगरानी गरी बोर्डलाई जानकारी गराउन पनि नेप्सेलाई भनिएको छ।
नेप्सेले पनि भदौको तेस्रो साता सम्बन्धित कम्पनीहरूसँग आयोजनाको अवस्था र क्षतिबारे विवरण मागेको थियो। कम्पनीहरूले हालसम्म सामान्य जानकारी मात्रै उपलब्ध गराएका छन्। विस्तृत विवरण भने नेप्सेले समेत प्राप्त गरिसकेको छैन।
बाढीपछि जलविद्युत कम्पनीको सेयर मूल्यमा गिरावट
यसबीच बाढीको घटनापछि सम्बन्धित जलविद्युत कम्पनीहरूको सेयर मूल्यमा उल्लेख्य गिरावट आएको छ।
उक्त अवधिमा चिलिमे जलविद्युतको सेयर मूल्य करिब २३ प्रतिशतले घटेको छ। रसुवागढी र मैलुङ खोलाको सेयर मूल्य ३१ प्रतिशत तथा माथिल्लो त्रिशूलीको सेयर मूल्य ३२ प्रतिशतले घटेको छ।
हाल यी कम्पनीका सेयर प्रतिकित्ता करिब २८५ देखि ३६३ रुपैयाँको दायरामा कारोबार भइरहेका छन्।
आयोजनाको वास्तविक क्षति, बीमा दाबी, पुनर्निर्माणको लागत र पुनः सञ्चालनको समयबारे विस्तृत विवरण सार्वजनिक नभएसम्म यी कम्पनीको भविष्यबारे लगानीकर्ताको अन्योल कायमै रहने देखिन्छ।