‘व्यापारीहरुमा कर्जा लिएर व्यापार गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास कम देखिएको छ’

माधव प्रसाद उपाध्याय

प्रमुख कार्यकारी अधिकृत

गरिमा विकास बैंक लि.

नेपालको आर्थिक अवस्था कस्तो छ ?

बैंकिङ तरलताको अवस्था सहज किसिमको छ । विकास बैंकको अवस्था सामान्य अवस्था छन् । बजारमा धेरै तरलता छ, तर कर्जा मागको अवस्था कमजोर रहेको देखिन्छ । बजारमा व्यवसायिक वातावरण कम देखिएको छ । पछिल्लो समय सिंगल डिजिटमा कर्जाको व्याजदर रहेको छ । सबै बैंक तथा वितीय क्षेत्रहरुको बेस रेट तल छ । बजारमा कर्जाको दर बढी हुदा कर्जाको माग भएन भन्ने हुदो रहेनछ । व्यापारीहरुमा कर्जा लिएर व्यापार गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास कम देखिएको छ । यस पछाडिको कारण भन्दा ठूलो संख्यामा वैदेशिक रोजगारीका लागि मान्छेहरु बाहिरेका छन् । काम गर्न या पढ्नको लागि धेरै जनशक्तिहरु बाहिरिदा यसले उपभोग प्रणालीमा वा खपत ढाँचामा परिवर्तन ल्याएको छ । हामी आयात निर्यातमा आधारित अर्थतन्त्रमा रमाइरहेका छौ । हाम्रो अर्थतन्त्र ट्रेडिङ बेस छ । हामीले आफूले उत्पादन गरेर बेच्ने भन्दा पनि ट्रेडिङ बेस विजनेसमा बढी क्रियासिल छौ । एक ठाँउबाट सामान ल्यायो अर्को ठाँउमा बिक्री गर्ने प्रवृत्ति देखिन्छ । व्यक्ति वा संस्थाको जीवनमा उसको खर्च भन्दा आम्दानी हुन जरुरी छ ।

राज्य पनि हामीले खरिद गरेर खाने भन्दा बेच्ने चिजहरु बढी भयो भने देश धनी हुन्छ । हामीसंग बेच्ने चिज भनेको पहिलो विजुली र दोस्रो पर्यटन हो । पछिल्लो समयमा विजुली बेच्ने ट्रेन्ड भएको छ । नेपालमा आउने पर्यटनहरुले गर्ने खर्च भन्दा नेपालीहरुले विदेशमा गएर गर्ने खर्च बढी देखिएको छ । पर्यटन क्षेत्रबाट राम्रो आम्दानी भएको देखिदैन । हामीसंग पर्यटन क्षेत्रसंग भौतिक पूर्वाधार पनि अपुग छ । बाटोहरुको राम्रो संरचना छैन । हवाई प्रणालीमा मौसम र हवाइभडाका कारण पनि समस्या छ ।
व्यापारीहरुमा मौद्रिक नीतिले व्यापार गर्न धेरै सजिलो बनाउछ भन्ने धारणा छ यसमा धेरैको ध्यान मौद्रिक नीतिमा छ । व्यापारीहरुलाई मौद्रिक नीतिले भन्दा पनि आर्थिक नीतिले बढी गाइड गर्न सक्छ । यसले क्षेत्रगत प्राथामिकताका कुरा गरेको हुन्छ । मौद्रिक नीतिलाई व्यापारलाई जोडेर गर्नु हेर्नुभन्दा पनि उत्पादनशिल केन्द्रित भएर अगाडि बढ्दा राम्रो हुन्छ ।

हामीले पर्यटन बेच्न सक्नु पर्छ । सामाजिक सम्बन्ध र सँस्कृति राम्रो व्यवहार विकास गर्न आवश्यक छ । हामीले धेरै जनसंख्या भएका देश भारत र चीनलाई प्राथभिकतामा राखे नेपालमा पर्यटन क्षेत्रबाट आर्थिक लाभ लिन सक्नुपर्छ । कृषिक्षेत्र, पर्यटन क्षेत्र र धार्मिक पर्यटन, पर्यावरणीय पर्यटन, उत्पादन क्षेत्र, उद्योगको लगायत सबै क्षेत्रको विकास भएमा बैङ्किङ क्षेत्रपनि राम्रो हुने छ । बैङ्किङ क्षेत्रमा निक्षेप राख्न पनि धनी हुनपर्छ । ऋण लिन पनि धनी हुनपर्छ । बैंक एउटा यस्तो संस्था हो, जो सबै धनी होउन भन्छ । वचत राख्न पनि धनीले राख्ने हुन् ऋण पनि धनीले लैजाने हुन् । बैङ्किङ क्षेत्रले बैङ्किङ प्रणालीबाट व्यवसायिक वातावरण निर्माण गर्ने हो । बैंकले व्यपार व्यवसाय वृद्धि गर्न पुलको काम गर्छ ।

बैंकहरुमा तरलता थुप्रिएको छ भन्नुभयो । देशमा व्यवसायिक वातावरण कहिले बन्छ ?

व्यवसायिक वातावरण बन्नै पर्छ । तर अनुकूल समय कहिले हुन्छ भन्ने मात्र हो । विभिन्न राजनीतिक उतार चढावका कारण सरकारको अस्थिरता, नीतिगत अस्थिरता, आर्थिक अस्थिरता लगायतका कारण सरकार र राज्य प्रणाली प्रति व्यवसायी तथा जनताहरुको भरोसायोग्य वातावरण नबनेको हो कि भन्ने बजारले संकेत गर्छ । सरकारले नीति नियम बजनाउँदा कम्तिमा दश पन्ध्र वर्षसम्म काम गर्ने खालको बनाउनुपर्छ । जसले गर्दा लामो समयसम्म आर्थिक स्थिरता कायम हुन्छ । यसले गर्दा नयाँ उद्योग धन्दा संचालन गर्न मान्छेहरुले आकर्षित हुन्छन् । देशको अर्थतन्त्र चलायमान बन्छ । आर्थिक गतिविधिहरु बढ्छन् । र, समग्र देशको विकास हुन्छ ।
अहिले कतिपय मान्छेहरुले उद्योग व्यापार व्यवसाय गर्न चाहनेहरुलाई विना धितो कर्जा दिनुपर्छ भन्छन् । यसरी कर्जा प्रवाह गर्दा लगानी उच्च जोखिममा हुन्छ । बैंकको पैसा भनेको लगानीकर्ताको पैसा हो । बैंकको पैसा भनेको निक्षेपकर्ताको हो । हाम्रो मुख्य दायित्व भनेको निक्षेपकर्ताको निक्षेप सुरक्षित राख्नु हो । यसरी विना धितो कर्जा प्रवाह गर्दा परियोजना फेल भयो भने बीमा प्रणालीबाट होस् वा अन्य कुनै वैकल्पिक सरकारी प्रणालीबाट कर्जा चुक्ता हुन्छ भने ग्यारेन्टी हुनपर्‍यो । यो नहुदासम्म बैंकले विना धितो लगानी गर्नै सक्दैन ।

गरिमा विकास बैंकको निक्षेप तथा कर्जा लगानी के छ । पूँजी वृद्धि गर्ने सम्बन्धमा बैंकले के सोचाई राखेको छ ?

गरिमा विकास बैंककमा ८५ अर्ब रुपैयाँको निक्षेप रहेको छ । ७५ अर्ब रुपैयाँ भन्दा बढी लगानीमा हरेको छ । समग्र विकास बैंकको तुलना गर्दा गरिमा विकास बैंक कर्जा लगानी, निक्षेप संकलन, नाफा आदि सबै कुरामा दोस्रो स्थानमा छ । व्यापार वृद्धीको कुरा गर्दा मौद्रिक नीतिका कारणले आउदा साउन भदौमा व्यवसायिक वातावरण सकारात्मक जस्तो देखिएको थियो । तर फेरि अहिले मानिसहरुमा त्यो अवस्था छैन । अहिले देशको अर्थतन्त्र नै चलायमान अवस्था छैन । यसले गर्दा हामीले आक्रामक रुपमा व्यापार वृद्धि गर्न सकेका छैनौं । हामीले पनि सुस्त रुपमा व्यापार वृद्धी गरिरहेका छौ ।
हाम्रो ननपर्फम एसएसको कुरा गर्दा विगतका वर्षहरुमा एनपिएल एक प्रतिशतको हाराहारीमा थियो । तर अहिले तीन प्रतिशतको हाराहारिमा छ । असोजमा ४ प्रतिशतको हाराहारिमा एनपिएल पुगेको देखिन्छ । तर यसबाट आत्तिहाल्नुपर्ने अवस्था भने छैन ।

कस्ता क्षेत्रलाई प्राथमिकता दिएर बैंकले कर्जा लगानी गरिरहेको छ ?

नेपाल राष्ट्र बैंकले विकास बैंकका लागि तोकेका प्रायः सबै क्षेत्रमा नै हामीले लगानी गरेका छौं । अहिले प्रायः सबै वर्गका बैंक तथा वित्तीय संस्थाको लगानीको क्षेत्र उस्तै नै रहेको छ । यसरी हेर्दा हामीले ठूला ठूला परियोजनादेखि साना क्षेत्रमा पनि लगानी विस्तार गरेका छौं । खासगरी हामीले साना तथा मझौला कर्जालाई केन्द्रित गरेर लगानी गरिरहेका छौं ।

यो क्षेत्रमा अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा छ भनिन्छ नि ?

प्रतिस्पर्धा हुनु भनेको स्वभाविक हो । यो जरुरी पनि छ । तर स्वस्थ र गुणस्तरीय प्रतिस्पर्धा हुनुपर्छ । जहाँसम्म अस्वस्थ प्रतिस्पर्धाको कुरा छ । सबै वित्तीय क्षेत्रको कार्यक्षेत्र एउटै भएकाले यस्तो देखिएको हो । तर अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा सकैसँग छैन । किनभने बैंकिङ प्रणालीमा विकास बैंकको हिस्सा करिब दश प्रतिशत छ । विकास बैंकहरुमा पनि गरिमा विकास बैंकको हिस्सा १२ प्रतिशत जति रहेको छ । यसको अर्थ बैंकिङ प्रणालीमा गरिमा विकास बैंकको हिस्सा एक प्रतिशत जति छ । बाँकी ९९ प्रतिशत बजार त खाली नै छ । अनि कसरी अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा भयो भन्ने ? यहाँ त कसैसँग प्रतिस्पर्धा नै छैन । बरु हामी यति ठूलो बजारमा पुग्न नै सकिरहेका छैनौं ।

विकास बैंकहरुलाई राष्ट्र बैंकको हेर्ने दृष्टिकोण कस्तो पाउनु हुन्छ ?

राष्ट्र बैंकले विकास बैंकलाई हेर्ने दृष्टिकोण निकै सकारात्मक छ । काम गर्न सहज छ । नेपाल राष्ट्र बैंक अभिवावकीय भूमिका निर्वाह गर्ने नियामक निकाय हो । राष्ट्र बैंकले दिएको नीति तथा निर्देशनमा रहेर हामीले काम गर्ने हो । ।
नाम चाँही विकास बैंक । तर ठूला विकासका परियोजनामा विकास बैंकको पहुँच पुग्दैन । यसरी हेर्दा नाम अनुसारको काम भएन जस्तो लाग्छ ।

तपाईलाई विकास बैंकको नाम नै परिवर्तन गर्नुपर्छ जस्तो लाग्दैन ?

सरसर्ति हेर्दा विकास बैंकले देशका ठूला ठूला विकासका परियोजनाहरुमा काम गर्नुपर्ने हो जस्तो लाग्छ । तर त्यस्तो होइन, विकास बैंकको अवधारणा कुनै खास क्षेत्रका विकास गर्न आएको हो । जस्तो कि देशका दुर्गम क्षेत्रमा रहेका जनाताको जीवनस्तर उकास्न, त्यस क्षेत्रमा कस्तो परियोजना संचालन गर्दा जनताको जीवनस्तर माथि उक्सिन्छ, त्यो परियोजनालाई सहयोग पुर्‍ याउने उद्देश्यले विकास बैंकको स्थापना भएको हो ।
तर पछिल्लो समयमा सबै बैंक तथा वित्तीय संस्थाले एकै प्रकारको काम गर्न थाले । यसले गर्दा जुन उद्देश्यले विकास बैंकको स्थापना भएको हो, त्यसमा केही अलमल भएको हो कि भन्ने भान चाँही हुन्छ । तर खुला बजारमा तँ यो मात्र काम गर, म यो मात्र काम गर्छु भन्ने अवस्था पनि रहँदैन । खुला अर्थतन्त्रमा सबैले सबै किसिमको काम गर्नुपर्ने हुन्छ । नभए बजारमा टिकिरहन गाह्रो हुन्छ । यसरी कुनै खास क्षेत्रको विकासको लागि स्थापना भए पनि सबै क्षेत्रमा काम गर्नुपर्ने भएकाले विकास बैंकको नाम अनुसारको काम नभएको जस्तो लागेको मात्र हो ।